In het kader van de rubriek Sterk met Beleid plaats ik enkele kanttekeningen bij het debat in de Tweede Kamer op 21 september 2016 over het zorgstelsel. Deze  opening van de Algemene Beschouwingen bood een fascinerend toneel van fractieleiders die probeerden het betoog van SP-leider Roemer aan te vallen, zonder hun eigen visie op de ernstige fouten in het zorgstelsel te ontkrachten. Eigenlijk moesten ze allemaal toegeven dat Roemer gelijk had met zijn fundamentele kritiek op dat stelsel, maar schrokken ze terug voor de enormiteit van weer een nieuw stelsel te moeten opzetten.

In de blog Systeemfout heb ik al vermeld dat je vier soorten fouten kunt maken: gewone fouten, tactische fouten, strategische fouten en systeemfouten. Die laatste zijn het ergste. Een systeemfout holt het systeem zelf uit. Zij vernietigt het systeem en kan alleen maar worden vergeleken met de meltdown van een kernreactor, veroorzaakt door constructiefouten die haarscheuren creëren en vervolgens de reactor op hol doen slaan. Of bijvoorbeeld de ontploffing van de Challenger in 1986, omdat de constructie van één onderdeel werd uitgevoerd in een andere maat dan die op de tekentafel.

Verkeerde maatvoering is de systeemfout die ook aan de basis van het zorgstelsel ligt. Het is de kruising van een solidariteitssysteem met een systeem van marktwerking. Dat werkt niet. Zoals je ook niet een duif kunt kruisen met een eekhoorn. Het resultaat van een dergelijke poging laat zich het beste formuleren met een zin uit een beroemde sketch van Toon Hermans: ‘Doif is dood’. Een stelsel presenteren onder de noemer van marktwerking waarbij de overheid toch een majeure interveniërende rol speelt is geen marktwerking maar een knoeiboel. Zal ik u een voorbeeld geven van marktwerking? Het in twee stappen afschaffen van de vaste broodprijs. Niet langer de overheid die de prijs van een halfje gesneden wit bepaalt. Dat is marktwerking. Vanaf dat moment in de jaren tachtig kennen we een ongekende rijkdom aan betaalbaar brood, in alle soorten en maten.

De kwaliteit van de Tweede Kamer wordt bij elke nieuwe regeerperiode zwakker en zwakker. Praat eens off the record met een ervaren griffier in de Tweede Kamer, dan hoor je hoe ernstig dat is. In mijn boek ‘Beleid begint bij de samenleving’ leg ik uit hoe die afkalvende kwaliteit is ontstaan sinds de invoering van het commissiestelsel in 1975. Het heeft allengs geleid tot de departementalisering van de Tweede Kamer. Men werkt hoofdzakelijk in gespecialiseerde commissies die gericht zijn de beleidsagenda van een ministerie. Ze staan met gezicht naar dat ministerie, en dus met de rug naar het volk. Meebesturen of tegenbesturen is het parool. Hun eerste taak, namelijk het vertegenwoordigen van het volk, kennen ze niet meer.

En daarom herkennen ze ook geen systeemfouten. Geconfronteerd met steeds meer en grotere scheuren in een systeem als gevolg van de daaronder liggende systeemfout proberen ze koortsachtig en krampachtig scheuren te dichten met het plakken van pleisters. Ze weten namelijk ook niet dat dit type problemen niet repareerbaar is. Elke poging daartoe creëert alleen maar meer problemen, net zoals je meer onkruid krijgt als je het zevenblad in je tuin probeert te verwijderen door er een takje vanaf te knippen. Daar komen twee nieuwe voor in de plaats. Zo werken de pogingen om problemen van systeemfouten aan te pakken: namelijk nieuwe problemen in de reeks 2-4-8-16 en zo voort.

Er zijn nu maar twee mogelijkheden. Ofwel voortgaan op deze weg en dan meemaken dat het zorgstelsel onvermijdelijk implodeert. Of toch een totaal nieuw stelsel ontwerpen, hoe ernstig de inherente politieke, beleidsmatige, financiële en maatschappelijke inspanningen ook zullen zijn. En de rekening neerleggen bij Hans Hoogervorst, de minister die de marktwerking in de zorg doordrukte, maar op tijd vertrok voordat zich begon af te spelen wat in het Engels heet: ‘When the shit hits the fan’.

Meer informatie over Sterk met Beleid vindt u op de website Sterk leren Academy.

 


Delen: Facebooktwitterredditlinkedinmail